Firmy rosną wolniej, niż mogłyby. Problemem nie jest rynek ale konkretne bariery wzrostu

Polskie firmy coraz częściej działają w dobrym otoczeniu rynkowym – mają zamówienia, klientów i możliwości rozwoju. A jednak wiele z nich rośnie wolniej, niż mogłoby. Powód? Nie brak popytu, ale ograniczenia finansowe i sposób myślenia o rozwoju.

W najnowszym odcinku podcastu „Biznes Jutra”, poświęconym polskiej gospodarki i sytuacji polskich przedsiębiorstw produkcyjnych, prof. Joanna Tyrowicz - członkini Rady Polityki Pieniężnej i ekonomistka Uniwersytetu Warszawskiego - zwracała uwagę na problem niskiej kapitałochłonności polskiej gospodarki i trudności firm w skalowaniu działalności.

 – Nasza gospodarka ma wciąż bardzo niską relację kapitału do zatrudnienia. To oznacza, że firmy są bardziej pracochłonne i mniej kapitałochłonne niż w krajach rozwiniętych – mówiła w podcaście. 

To jeden z kluczowych wniosków, który coraz częściej pojawia się w analizach dotyczących sektora MŚP. I jednocześnie jeden z najbardziej niedocenianych problemów.

Rozwój „za własne pieniądze” ma swoją cenę

Wielu przedsiębiorców w Polsce budowało swoje firmy w oparciu o prostą zasadę: rozwijam się wtedy, kiedy mam na to środki. Inwestuję z zysku, unikam ryzyka, nie zadłużam się nadmiernie.

Ten model przez lata się sprawdzał, dawał stabilność i bezpieczeństwo. Dziś jednak coraz częściej okazuje się barierą.

Jak wskazywała prof. Tyrowicz podczas rozmowy w podcaście, niska kapitałochłonność polskich firm może mieć dwa źródła: albo faktyczne bariery w dostępie do kapitału, albo świadomy wybór rozwoju organicznego wyłącznie ze środków własnych. Obydwie drogi dają firmie poczucie bezpieczeństwa – ale jednocześnie ograniczają tempo wzrostu.

W praktyce oznacza to, że firmy:

• wolniej inwestują w maszyny i technologie,

• ostrożniej zwiększają zatrudnienie,
• rzadziej podejmują większe kontrakty.

A to z kolei przekłada się na ich pozycję konkurencyjną, zarówno w kraju, jak i za granicą.

Najtrudniejszy moment: skalowanie biznesu

Szczególnie wyraźnie problem widać na etapie wzrostu firmy. Przejście z małej organizacji do średniej, a potem dużej, nie jest procesem automatycznym.

– Firmom w Polsce trudno jest skalować działalność. To nie jest tylko kwestia startu, kolejne etapy wzrostu również napotykają bariery – mówiła prof. Tyrowicz w podcaście „Biznes Jutra”.

Te bariery mają różne źródła:

• regulacyjne (np. obowiązki związane ze wzrostem zatrudnienia),
• organizacyjne (brak doświadczenia w zarządzaniu większą strukturą).

Do tych barier dochodzi wymiar finansowy i to on często okazuje się kluczowy. Dostęp do kapitału w odpowiednim momencie często decyduje o tym, czy firma wykorzysta szansę rynkową, czy ją przegapi.

Kapitał to nie teoria. To maszyny, ludzie i tempo działania

Choć „kapitał” brzmi abstrakcyjnie, w praktyce oznacza bardzo konkretne rzeczy: nowoczesne maszyny, automatyzację, technologie, ale też możliwość szybkiego reagowania na zmiany.

W wielu polskich firmach wciąż dominuje model, w którym duża część pracy wykonywana jest ręcznie, a inwestycje odkładane są na później. Jak zwracała uwagę ekonomistka w podcaście, polscy pracownicy nadal mają bardzo słabe wyposażenie techniczne  do wykonywania swoich zadań. To jedna z cech odróżniających polską gospodarkę od bardziej rozwiniętych.

Problem w tym, że rynek nie czeka. W warunkach rosnącej konkurencji, także ze strony firm azjatyckich, przewagę zyskują ci, którzy:

• szybciej inwestują,
• szybciej zwiększają skalę,
• szybciej podejmują decyzje.

Pozostali ryzykują utratę udziału w rynku.

Rynek pracy nie ułatwia sytuacji

Dodatkowym wyzwaniem jest dostęp do pracowników. Duże firmy mogą przyciągać ich wyższymi wynagrodzeniami. Mniejsze muszą szukać innych przewag.

Prof. Tyrowicz zwracała uwagę, że firmy, które lepiej organizują pracę i inwestują w technologie, są jednocześnie bardziej atrakcyjne dla pracowników. To kolejny element układanki: inwestycje w kapitał nie tylko zwiększają produktywność, ale też pomagają radzić sobie z niedoborem kadr, który będzie rósł w kolejnych latach.

Konsolidacja: scenariusz dla firm, które nie zdążyły

W rozmowie pojawił się także temat konsolidacji rynku. Zdaniem ekonomistki procesy przejęć, szczególnie w firmach mierzących się z problemem sukcesji, nie muszą być zjawiskiem negatywnym z punktu widzenia gospodarki.

Dla wielu przedsiębiorców może to jednak oznaczać konieczność podjęcia decyzji: dalej rozwijać firmę samodzielnie czy wejść w struktury większego podmiotu.

Płynność zamiast kredytu – zmiana podejścia do finansowania

Zdaniem przedstawicieli rynku finansowania przedsiębiorstw coraz większego znaczenia nabiera dziś zdolność firm do elastycznego finansowania bieżącej działalności i wzrostu.

– Widzimy wyraźnie, że przedsiębiorcy coraz częściej szukają rozwiązań pozwalających utrzymać płynność i szybciej reagować na zmiany rynkowe – komentuje Tomasz Grzesik z Bibby Financial Services. – W wielu przypadkach kluczowe staje się nie tylko finansowanie inwestycji, ale przede wszystkim zapewnienie firmie możliwości sprawnego działania i skalowania biznesu.

Eksperci rynku zwracają uwagę, że w warunkach rosnącej zmienności gospodarczej coraz większą rolę odgrywają narzędzia poprawiające płynność finansową i umożliwiające szybszy obrót kapitałem.

Tempo rozwoju to bariera większa niż rynek

Najważniejszy wniosek z analizy kondycji polskich MŚP? Firmy coraz rzadziej przegrywają wyłącznie z powodu braku popytu. Znacznie częściej ogranicza je tempo, w jakim są w stanie się rozwijać.

A to tempo zależy dziś przede wszystkim od:

• dostępu do kapitału w odpowiednim momencie,
• zdolności do finansowania wzrostu bez nadmiernego obciążania bilansu,
• gotowości do podejmowania decyzji wykraczających poza model „rozwijamy się tylko z własnych pieniędzy”.

To właśnie te czynniki zaczynają decydować o tym, kto wykorzysta nadchodzące szanse, a kto pozostanie w miejscu.