Koszty w przedsiębiorstwie. Rodzaje i charakterystyka kosztów w firmie

Koszty w przedsiębiorstwie to wyrażone w pieniądzu zużycie zasobów – materiałów, energii, pracy, usług obcych czy majątku trwałego – związane z prowadzeniem działalności gospodarczej i wytwarzaniem produktów lub usług. Nie każdy wydatek jest kosztem, a nie każdy koszt można zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów w rozumieniu przepisów podatkowych.

Właściwa klasyfikacja kosztów – na stałe i zmienne, bezpośrednie i pośrednie, koszty uzyskania przychodów i wydatki, które nimi nie są – jest kluczowa zarówno dla rachunkowości, jak i dla rozliczeń podatkowych. Poniższy przewodnik wyjaśnia każdą z tych kategorii i pokazuje, jak zarządzanie kosztami wpływa na płynność finansową firmy.

Kluczowe wnioski

• Koszt to wyrażona w pieniądzu wartość zasobów zużytych w związku z działalnością przedsiębiorstwa – nie każdy wydatek jest kosztem, a nie każdy koszt stanowi koszt uzyskania przychodów.
• Koszty stałe nie zmieniają się wraz ze skalą działalności w danym przedziale i horyzoncie czasu (np. czynsz, amortyzacja liniowa), a koszty zmienne rosną lub maleją wraz z wielkością produkcji lub sprzedaży (np. surowce, opakowania, prowizje).
• Koszty bezpośrednie można przypisać do konkretnego produktu lub zlecenia, a koszty pośrednie dotyczą działalności firmy jako całości i wymagają klucza rozliczeniowego.
• Aby wydatek mógł zostać zaliczony do kosztów uzyskania przychodów, powinien spełniać warunki określone w przepisach podatkowych i być właściwie udokumentowany. Rodzaj dokumentu zależy od charakteru transakcji.
• Koszty trzeba ponosić na bieżąco, a zapłata od kontrahenta często przychodzi po 30, 60 lub 90 dniach – to właśnie ta luka, a nie sama wysokość kosztów, najczęściej zaburza płynność finansową firmy.

Czym są koszty w przedsiębiorstwie?

Ustawa o rachunkowości (art. 3 ust. 1 pkt 31) definiuje łącznie koszty i straty jako uprawdopodobnione zmniejszenia w okresie sprawozdawczym korzyści ekonomicznych o wiarygodnie określonej wartości – w formie zmniejszenia wartości aktywów albo zwiększenia zobowiązań i rezerw. W ujęciu ekonomicznym koszt to po prostu wyrażona w pieniądzu wartość zasobów zużytych, aby wytworzyć produkt lub usługę. Pojęcie to jest szersze niż podatkowe „koszty uzyskania przychodów”, które omawiamy w dalszej części tekstu.

Przedsiębiorca wykorzystuje określone zasoby – materiały, pracę, energię, usługi i majątek – aby móc wytworzyć produkt lub świadczyć usługę (np. opłaca czynsz za halę produkcyjną, dzięki temu ma miejsce na produkcję towaru, który później z zyskiem sprzeda). Koszty te muszą przynosić konkretny rezultat w firmie, inaczej prowadzona firma przyniesie straty.

Każdy przedsiębiorca musi być świadomy kosztów, które ponosi w związku ze swoją działalnością. Chodzi tu przede wszystkim o środki finansowe, jakie musi przeznaczyć na wynagrodzenie pracowników, opłatę za energię elektryczną, wodę, ogrzewanie w siedzibie firmy, materiały oraz surowce do produkcji, raty leasingowe za pojazdy i maszyny, wydatki na różnego rodzaju licencje czy subskrypcje oprogramowania komputerowego. Poprawne rozpoznanie kosztów pozwoli przedsiębiorcy na analizę sytuacji finansowej firmy oraz obliczenie strat i zysków, jakie ona przynosi.

Jakie są rodzaje kosztów w firmie?

Koszty można klasyfikować według kilku niezależnych kryteriów: rodzaju zużytego zasobu (układ rodzajowy), zależności od skali działalności (koszty stałe i zmienne), sposobu przypisania do produktu (koszty bezpośrednie i pośrednie), miejsca powstawania oraz ujęcia podatkowego (koszty uzyskania przychodów i wydatki nimi niebędące). Te podziały nie wykluczają się – ten sam koszt może być jednocześnie usługą obcą, kosztem stałym i kosztem pośrednim.

Podział kosztów ze względu na rodzaje cieszy się dużą popularnością. Koszty te są podzielone zgodnie z rachunkiem zysków i strat w wersji porównawczej. To bardzo czytelny sposób podziału, który pozwala przedsiębiorcy zobaczyć, ile wynoszą koszty prowadzenia działalności.

Układ rodzajowy w wariancie porównawczym rachunku zysków i strat obejmuje siedem pozycji: amortyzację, zużycie materiałów i energii, usługi obce, podatki i opłaty (w tym podatek akcyzowy), wynagrodzenia, ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia, pozostałe koszty rodzajowe. Obok nich wykazuje się dodatkowo wartość sprzedanych towarów i materiałów, która nie jest kosztem rodzajowym w ścisłym sensie.

Koszty można również podzielić według innych kategorii i wyróżnić je według: struktury wewnętrznej (koszty proste, koszty złożone); miejsc powstawania (m.in. koszty działalności podstawowej, pomocniczej, koszty ogólnego zarządu, koszty sprzedaży i zakupu); okresu, którego dotyczą (bieżące, rozliczane w czasie); procesu produkcji (koszty produkcji podstawowej i koszty ogólne); sposobu odnoszenia kosztów na wytwarzane produkty (koszty bezpośrednie, koszty pośrednie); związku z osiągniętymi przychodami (koszty uzyskania przychodów, koszty niestanowiące kosztów uzyskania przychodów); stopnia zależności kosztów od rozmiarów produkcji (koszty stałe, koszty zmienne).

W firmach prowadzących księgi rachunkowe zgodnie z ustawą o rachunkowości sposób ujmowania zdarzeń gospodarczych – w tym klasyfikacja kosztów – powinien wynikać z przyjętej polityki rachunkowości i zakładowego planu kont (art. 10 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości, tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 522). Firmy rozliczające się na podstawie podatkowej księgi przychodów i rozchodów lub ryczałtu nie stosują tych przepisów, ale również powinny konsekwentnie porządkować swoje koszty.

Czym różnią się koszty stałe od zmiennych?

Koszty stałe nie zmieniają się wraz z wielkością produkcji lub sprzedaży w danym przedziale działalności i przyjętym horyzoncie czasu – firma ponosi je niezależnie od tego, ile wytworzy. Koszty zmienne rosną lub maleją wraz ze skalą działalności, a przy braku produkcji spadają do zera.

Koszty stałe pozostają na tym samym poziomie, niezależnie od tego, czy przedsiębiorca wyprodukuje 100 czy 15 krzeseł. Do kosztów stałych zalicza się zazwyczaj m.in.: wynagrodzenie administracji, odpisy amortyzacyjne maszyn, ubezpieczenie maszyn, czynsz za najem budynku.

Oczywiście, każdy z tych kosztów można zmniejszyć, np. wymieniając urządzenia i maszyny na nowsze i bardziej energooszczędne, przenosząc się do budynku z niższym czynszem, wprowadzając zmiany w organizacji przedsiębiorstwa.

Warto jednak pamiętać, że koszt jest stały tylko w określonym przedziale działalności. Czynsz za halę jest taki sam przy produkcji 10 tys. i 15 tys. sztuk, dopóki firma mieści się w tej samej hali. Po przekroczeniu jej możliwości koszt skokowo rośnie, bo trzeba wynająć kolejną. W bardzo długim okresie niemal wszystkie koszty mogą się zmieniać.

Obliczając koszty stałe, można je dodatkowo podzielić na: koszty bezwzględnie stałe – koszty te nie są zależne od wielkości produkcji (np. odpisy amortyzacyjne, gdy środki trwałe rozliczane są metodą liniową); koszty skokowo stałe – koszty wzrastają, ale po jakimś czasie stabilizują się (np. wynajem hali produkcyjnej – przedsiębiorca, aby osiągnąć większe korzyści z prowadzenia firmy, zwiększa produkcję i wynajmuje dodatkową halę).

Koszty zmienne są bezpośrednio związane z produkcją. W zależności od wielkości produkcji, ilości wytworzonego towaru, czy skali oferowanych usług, koszty te ulegają zmianie. W momencie gdy firma produkuje 100 krzeseł, musi wykorzystać więcej drewna, niż przy produkcji 15 krzeseł.

Do kosztów zmiennych zalicza się przede wszystkim: surowce i materiały bezpośrednie, opakowania, energię zużywaną bezpośrednio w produkcji, wynagrodzenia akordowe, prowizje sprzedażowe oraz transport rozliczany od liczby wysyłek. Nie należy natomiast automatycznie przypisywać do kosztów zmiennych całych kategorii rodzajowych, takich jak „wynagrodzenia” czy „usługi obce” – te same pozycje mogą być w jednej firmie stałe, w innej zmienne, a najczęściej mieszane.

Ze względu na sposób reakcji na zmianę skali działalności koszty zmienne można podzielić na proporcjonalne, progresywne i degresywne: koszty proporcjonalne – jeśli wzrasta produkcja, jednostkowy koszt zmienny jest stały (np. koszt wynagrodzenia, gdy pracownicy pracują na akord); koszty progresywne – wraz ze wzrostem produkcji następuje wzrost kosztów zmiennych (np. wynagrodzenie dla pracowników za nadgodziny); koszty degresywne – jeśli wzrasta produkcja, zmniejsza się jednostkowy koszt zmienny (np. w przypadku większego zamówienia materiałów, cena jednostkowa w związku z upustami czy rabatami zmniejsza się).

Czym są koszty bezpośrednie i pośrednie?

Koszt bezpośredni można przypisać wprost do konkretnego produktu, usługi, zlecenia lub projektu. Koszty pośrednie dotyczą działalności firmy jako całości i wymagają zastosowania klucza rozliczeniowego, jeśli przedsiębiorstwo chce przypisać je do produktów lub jednostek organizacyjnych.

W zakładzie meblarskim drewno zużyte do wykonania konkretnego stołu jest kosztem bezpośrednim. Koszt ogrzewania całej hali czy wynagrodzenie działu administracji są kosztami pośrednimi. W firmie usługowej kosztem bezpośrednim może być czas konsultanta poświęcony na konkretny projekt, a pośrednim – koszt wspólnego systemu IT lub księgowości.

Ten podział jest potrzebny m.in. do kalkulacji ceny i marży. Jeśli firma nie uwzględnia odpowiedniej części kosztów pośrednich, może przeceniać rentowność produktu lub kontraktu nawet wtedy, gdy jego marża bezpośrednia wygląda dobrze. Podział na koszty bezpośrednie i pośrednie nie pokrywa się z podziałem na stałe i zmienne - koszt bezpośredni bywa zmienny (surowiec) albo stały (amortyzacja maszyny dedykowanej jednemu produktowi).

Czym różni się koszt od wydatku?

Wydatek to rozchód środków pieniężnych, a koszt to zużycie zasobów ujęte w wyniku danego okresu. Wydatek i koszt mogą wystąpić jednocześnie, ale często rozchodzą się w czasie – firma płaci, zanim poniesie koszt, albo ponosi koszt, zanim zapłaci.

Najłatwiej określić różnice między kosztami a wydatkami przez cel, jaki stoi za tymi pojęciami. Przedsiębiorca, aby wytworzyć jakiś produkt, np. krzesło, musi ponieść koszty produkcji – materiał, opłacenie budynku, sprzętu. Jest on gotowy ponieść ten koszt, ponieważ dzięki temu będzie mógł wyprodukować produkt, który potem sprzeda. W przypadku wydatku cel nie jest istotny. Wydatek może dotyczyć zakupu materiału do produkcji towaru, który jednak nie zostanie od razu wykorzystany – powstanie wtedy wydatek i zapas w magazynie, a koszt pojawi się dopiero wtedy, gdy materiał zostanie zużyty albo odpisany.

Jednak często te granice między wydatkiem a kosztem się rozmywają, ponieważ w danej działalności gospodarczej wydatek i koszt może występować równocześnie, np. przy zakupie paliwa – kiedy przedsiębiorca opłaca rachunek za paliwo, ma on wtedy do czynienia z wydatkiem, ale kiedy jeździ samochodem do klientów i zużywa paliwo – z kosztem. Koszt w odróżnieniu od wydatku, wiąże się ze zużyciem czegoś (np. paliwa), a nie z samym faktem zakupu. Podobnie zakup maszyny jest wydatkiem w momencie zapłaty, ale kosztem staje się stopniowo, poprzez odpisy amortyzacyjne.

Przedsiębiorca ma również styczność z wydatkami, które nie są kosztami. Można tutaj wyróżnić m.in.: spłatę rat kapitałowych kredytu; podatek dochodowy; wypłaty pożyczek i zaliczek. Warto dokładnie znać różnice między kosztami a wydatkami, jest to szczególnie istotne przy wykazywaniu kosztów uzyskania przychodów i obliczaniu podstawy opodatkowania. Dzięki temu przedsiębiorca będzie wiedział, ile kosztuje go prowadzenie działalności i jaki dochód realnie osiąga.

Co to są koszty uzyskania przychodów?

Koszty uzyskania przychodów to koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w ustawowym katalogu wyłączeń. W podatku dochodowym od osób fizycznych definicję zawiera art. 22 ust. 1, a wyłączenia – art. 23 ustawy o PIT; w podatku dochodowym od osób prawnych analogicznie art. 15 ust. 1 i art. 16 ust. 1 ustawy o CIT. To pojęcie podatkowe – węższe niż koszt w ujęciu rachunkowym czy ekonomicznym.

Wydatek jest kosztem uzyskania przychodów, jeżeli został faktycznie poniesiony przez podatnika, ma związek z prowadzoną działalnością i celem osiągnięcia lub zabezpieczenia przychodów, nie znajduje się w katalogu wyłączeń oraz został właściwie udokumentowany. Do wydatków, których co do zasady nie można zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów, należą m.in.: spłata rat kapitałowych kredytów i pożyczek, podatek dochodowy, kary umowne i odszkodowania z tytułu wad dostarczonych towarów lub usług, koszty reprezentacji oraz wydatki na nabycie środków trwałych – co do zasady nie są one jednorazowym kosztem podatkowym, lecz ich wartość rozlicza się zgodnie z zasadami amortyzacji, z uwzględnieniem wyjątków przewidzianych w przepisach.

Aby wydatek mógł zostać zaliczony do kosztów uzyskania przychodów, powinien spełniać warunki określone w przepisach podatkowych i być właściwie udokumentowany. Rodzaj dokumentu zależy od charakteru transakcji: najczęściej jest to faktura, ale w określonych sytuacjach mogą to być także rachunki, umowy, dowody wewnętrzne czy inne dowody księgowe przewidziane w przepisach o prowadzeniu ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów.

Warto pamiętać, że przedsiębiorcy rozliczający się ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych nie odliczają kosztów uzyskania przychodów – podatek liczą od przychodu. Dla nich analiza kosztów ma znaczenie zarządcze, a nie podatkowe.

Jak koszty i długie terminy płatności wpływają na płynność firmy?

Koszty trzeba ponosić na bieżąco – wynagrodzenia, czynsz, energię i materiały firma płaci co miesiąc – podczas gdy zapłata od kontrahenta może wpłynąć dopiero po 30, 60 lub 90 dniach od wystawienia faktury. Płynność finansową zaburza więc nie sama wysokość kosztów, lecz rozjazd w czasie między momentem ich zapłaty a momentem otrzymania pieniędzy od kontrahenta.

Wyobraź sobie sytuację: wystawiasz fakturę na kwotę 50 000 zł z terminem płatności 60 dni, a tymczasem Twoja firma musi regulować czynsz, wynagrodzenia i należności wobec dostawców już dziś. Przychód jest już wypracowany i ujęty w wyniku, koszty – poniesione, ale gotówki jeszcze nie ma.

W takiej sytuacji jednym z rozwiązań jest faktoring, który pozwala zamienić należność na gotówkę przed terminem płatności faktury. Bibby Financial Services wypłaca do 90% wartości faktury nawet w ciągu 24 godzin od jej zgłoszenia. Koszt usługi obejmuje prowizję, odsetki za okres finansowania oraz – w zależności od umowy – inne opłaty; Jego wysokość zależy od indywidualnych warunków, ale koszt faktoringu szacuje się na polskim rynku na  0,5-3% wartości faktury. Dzięki faktoringowi firma pokrywa jednak bieżące koszty bez konieczności zaciągania kredytu obrotowego. Szczegółowe porównanie obu rozwiązań znajdziesz w artykule „Faktoring a kredyt – porównanie”.

Opłaty związane z faktoringiem, w tym prowizje i odsetki, co do zasady mogą stanowić koszty uzyskania przychodów, jeżeli spełniają warunki przewidziane w przepisach podatkowych. Sposób ich kwalifikacji i moment rozpoznania zależą od konstrukcji umowy. Ujęcie księgowe faktoringu również zależy od rodzaju umowy i tego, czy ryzyko związane z należnością przechodzi na faktora.

Osobnym problemem są należności, których kontrahent w ogóle nie zapłacił. W podatku VAT wierzyciel może – ale nie musi – skorzystać z tzw. ulgi na złe długi i skorygować podatek należny, jeżeli od terminu płatności minęło co najmniej 90 dni i spełnione są pozostałe warunki ustawowe. Analogiczne mechanizmy istnieją w PIT i CIT. Więcej na ten temat piszemy w artykule niezapłacona faktura a podatki.

Jeśli chcesz dowiedzieć się, jak faktoring może pomóc Twojej firmie w finansowaniu bieżących kosztów, skontaktuj się z naszym konsultantem – sprawdź ofertę faktoringu Bibby Financial Services.

Jak firma może lepiej zarządzać kosztami i płynnością?

Dobre zarządzanie kosztami nie polega wyłącznie na ich obniżaniu, lecz na wiedzy, które koszty są stałe, a które zmienne, które da się przypisać do produktów, a które obciążają całą firmę – i kiedy trzeba je zapłacić w stosunku do spływu należności.

• Rozdziel koszty stałe i zmienne i policz próg rentowności – dzięki temu wiesz, przy jakiej sprzedaży firma zaczyna zarabiać i jak spadek zamówień wpłynie na wynik.
• Przypisuj koszty pośrednie do produktów lub zleceń według jasno określonego klucza – bez tego marża na pojedynczym kontrakcie może wyglądać lepiej, niż jest w rzeczywistości.
• Porównuj koszty rodzajowe między okresami – wzrost udziału usług obcych lub energii jest sygnałem do renegocjacji umów albo zmian organizacyjnych.
• Planuj przepływy pieniężne, a nie tylko wynik – zestaw terminy płatności własnych kosztów z terminami płatności wystawionych faktur i zawczasu zabezpiecz finansowanie luki.
• Dokumentuj koszty od razu i zgodnie z przepisami – właściwe udokumentowanie wydatku jest jednym z warunków jego zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów.

Charakterystyka kosztów stałych

Zgodnie z ustawą o rachunkowości można wyróżnić koszty stałe oraz zmienne. Jak sugeruje sama nazwa, główną różnicą jest częstotliwość występowania tych kosztów w firmie i zależność od skali działalności. Koszty stałe nie ulegają zmianie nawet gdy zmniejsza się produkcja, zaś koszty zmienne są różne w zależności od produkcji. Koszty stałe pozostają na tym samym poziomie, niezależnie od tego, czy przedsiębiorca wyprodukuje 100 czy 15 krzeseł. Do kosztów stałych zalicza się zazwyczaj m.in.:

• wynagrodzenie administracji,
• odpisy amortyzacyjne maszyn,
• ubezpieczenie maszyn,
• czynsz za najem budynku.

Oczywiście, każdy z tych kosztów można zmniejszyć, np. wymieniając urządzenia i maszyny na nowsze i bardziej energooszczędne, przenosząc się do budynku z niższym czynszem, wprowadzając zmiany w organizacji przedsiębiorstwa. Koszty te są również bezpośrednio związane z warunkami makroekonomicznymi i mogą ulec zmianie, nie będzie to jednak zmiana bezpośrednio związana z prowadzeniem działalności. Należy pamiętać, że o kosztach stałych można mówić wyłącznie biorąc pod uwagę długi okres działalności firmy. Obliczając koszty stałe, można je dodatkowo podzielić na:

• koszty bezwzględnie stałe – koszty te nie są zależne od wielkości produkcji (np. odpisy amortyzacyjne, gdy środki trwałe rozliczane są metodą liniową),
• koszty skokowo stałe – koszty wzrastają, ale po jakimś czasie stabilizują się (np. wynajem hali produkcyjnej. Przedsiębiorca aby osiągnąć większe korzyści z prowadzenia firmy zwiększa produkcję i wynajmuje dodatkową halę).

W odróżnieniu od kosztów stałych zmienne są wynikiem decyzji krótkoterminowych i możemy je podzielić na kilka podkategorii:

• koszty proporcjonalne – jeśli wzrasta produkcja, jednostkowy koszt zmienny jest stały (np. koszt wynagrodzenia, gdy pracownicy pracują na akord);
• koszty progresywne – wraz ze wzrostem produkcji następuje wzrost kosztów zmiennych (np. wynagrodzenie dla pracowników za nadgodziny);
• koszty degresywne – jeśli wzrasta produkcja, zmniejsza się jednostkowy koszt zmienny (np. w przypadku większego zamówienia materiałów, cena jednostkowa w związku z upustami czy rabatami, zmniejsza się);
• koszty regresywne – wraz ze wzrostem produkcji jednostkowy koszt produkcji maleje w szybkim tempie (np. koszt ogrzewania sali konferencyjnej jest mniejszy, kiedy w pomieszczeniu jest więcej osób, niż gdy jest tam tylko jedna).

Różnice między kosztami a wydatkami

Najłatwiej określić różnice między kosztami a wydatkami przez cel, jaki stoi za tymi pojęciami. Przedsiębiorca, aby wytworzyć jakiś produkt, np. krzesło, musi ponieść koszty produkcji – materiał, opłacenie budynku, sprzętu. Jest on gotowy ponieść ten koszt, ponieważ dzięki temu będzie mógł wyprodukować produkt, który potem sprzeda. W przypadku wydatku cel nie jest istotny. Wydatek może dotyczyć zakupu materiału do produkcji towaru, który jednak nie będzie wykorzystany, przez co powstanie nakład, wydatek, albo strata nadzwyczajna, ale nie koszt.

• koszt - celowe i uzasadnione zużycie zasobów finansowych w związku z koniecznością opłacenia np. materiałów do produkcji towaru. Koszty są związane z działalnością gospodarczą.
• wydatek - każdy rozchód środków pieniężnych, bez względu na cel tego rozchodu. Wydatek nie musi być związany z produkcją towarów czy realizacją usług. 

Rozpoznanie czym są wydatki a koszty w firmie jest istotne tym bardziej, gdy przedsiębiorca opiera się na fakturach długoterminowych. Kiedy przedsiębiorca kupuje np. towar i dostaje fakturę z terminem płatności 14 dni, to w momencie gdy podpisuje fakturę ma do czynienia z kosztem, zaś gdy ją opłaca po 14 dniach – z wydatkiem. Warto dokładnie znać różnice między kosztami a wydatkami, jest to szczególnie istotne przy wykazywaniu kosztów uzyskania przychodu (zob. definicja przychodu)  i obliczaniu podstawy opodatkowania. Dzięki temu przedsiębiorca będzie wiedział, ile kosztuje go prowadzenie działalności i jaki dochód (zob. definicja dochodu) realnie osiąga. Będzie wiedział, na co zwrócić uwagę, aby jak najbardziej ekonomicznie zarządzać swoimi finansami firmowymi.

Każdy przedsiębiorca musi być świadomy kosztów, które ponosi w związku ze swoją działalnością. Chodzi tu przede wszystkim o środki finansowe, jakie musi przeznaczyć na wynagrodzenie pracowników, opłatę za energię elektryczną, wodę, ogrzewanie w siedzibie firmy, materiały oraz surowce do produkcji, raty leasingowe za pojazdy i maszyny, wydatki na różnego rodzaju licencje czy subskrypcje oprogramowania komputerowego. Koszty te są związane z firmą i jej działalnością. Poprawne rozpoznanie kosztów w przedsiębiorstwie pozwoli przedsiębiorcy na analizę sytuacji finansowej firmy oraz obliczenie strat i zysków, jakie ona przynosi.